|
De
moslim realiseert zich dat dit leven een toets is, en dat men in een dagelijkse
arena verkeert waar er zonder rust moet worden gestreden om het goede te doen
en het slechte te vermijden. Het enige doel hierbij voor elke moslim is zoeken naar
en vinden van de tevredenheid van Allah (swt). Het slagen van zijn wereldse
strijd zal ervoor zorgen dat zijn Heer hem toe zal laten tot de onophoudelijke
en onvoorstelbare geneugten van het Paradijs waar tuinen zullen zijn met
daaronder stromende rivieren. Het falen van zijn taak op aarde zal resulteren
in een angstaanjagende bestraffing van knetterend vuur waar hij in zal
verblijven zolang Allah (swt) dit wil. De Moslim zal daarom altijd naar alle
mogelijke middelen trachten te grijpen welke hem zullen helpen het goede te
bereiken en van het slechte weg te blijven.
Een
hulpmiddel van onschatbare waarde voor elke Moslim, welke Allah (swt) op een
iedere gelovige verordent heeft, is de salaat (het gebed). Het volgende in dit
artikel zal een uiteenzetting inhouden over het belang en de noodzaak van de
salaat en de choesjoe'u in haar. Daarmee hopende de lezer te informeren over
haar voordelen en te dienen als advies over het verbeteren van de salaat. Wat
uiteindelijk een positief effect zal hebben op het leven van de moslim.
As Salaat
Om als een goede moslim
door het leven te gaan is het noodzakelijk dat de moslim gans de dag Zijn Heer (swt)
gedenkt en dat de wil aanwezig is om zich volledig voor Hem (swt) in te zetten.
De term salaat is
afgeleid van het woord "sila", wat betekent "het tot stand brengen van
een communicatie". Het is de tweede pilaar van Islam en komt direct na de
geloofsgetuigenis (as sjahada). In de Koran heeft Allah (swt) ons de
salaat middels vele verzen de plicht tot verrichting van het gebed duidelijk
gemaakt. Hij (swt) informeert ons hierbij dat de salaat ons vele voordelen geeft
en effect heeft op ons gedrag:
"Draag
voor wat aan jou in het boek is geopenbaard en onderhoud de salaat. Voorwaar,
de salaat weerhoudt van de gruweldaad en het verwerpelijke. Zeker, het gedenken
van Allah (de salaat) is groter en Allah weet wat jullie bedrijven."
(Zie de
vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al Ankaboet 29, vers 45)
De salaat zorgt ervoor
dat we Allah (swt) gedenken en we Zijn (swt) Wetten uit vrees en liefde voor
Hem niet zullen te overschrijden. Derhalve is dit het eerste waarover de mens
wordt ondervraagd op de Dag der Opstanding. De Profeet (saw) heeft hierover
gezegd: De salaat is de eerste zaak die
zal worden beoordeeld op de Dag der Opstanding. Indien dit wordt aanvaard, dan
zullen de rest van onze handelingen worden geaccepteerd, en als het wordt
verworpen, dan zullen de rest van onze handelingen ook worden afgewezen. (An
Nasa'i, At Tirmidhi, Ibn Maadja)
Hieruit blijkt dat de
salaat één van de vitale zaken is in de fundamenten van een moslim. Niet alleen
dat, het is zelfs zijn basis. Een iedere moslim behoort zich hier terdege
bewust van te zijn en hij zou eens stil moeten staan bij de volgende uitspraken
van de Profeet (saw): Het verdrag dat tussen ons en hen
(ongelovigen) is, is het gebed. Een ieder die het verlaat, heeft een handeling
van ongeloof (koefr) begaan. (At Tirmidhie, Ibn Maadjah en Ahmed)
En: "De mensen vroegen
welke daad het meest geliefd was bij Allah (swt), de Profeet (saw) antwoordde: De salaat uitgevoerd op haar exacte tijd
(tijdstip van aanvang), wie zijn salaat verlaat heeft geen religie. De salaat
is de pilaar van Islam." (Al Baihaqi)
En:
De verplichte gebeden welke vijf keer per dag zijn, zijn
als een sterk stromende rivier die stroomt vlak voor iemand zijn deur waar hij
zich vijf keer per dag in wast. (Moeslim)
Choesjoe'u in as salaat
Een belangrijke
voorwaarde wil de salaat geaccepteerd worden door Allah (swt) is het hebben van
choesjoe'u in de salaat. Choesjoe'u betekent nederigheid, onderdanigheid of het
verzachten van de stem. Het is de nederigheid en onderdanigheid van een
schepsel aan de Schepper en het diep bewust zijn van Hem (swt) en Zijn
eigenschappen, zoals Almachtig, Alwetend, Streng in het bestraffen en
Barmhartig. De term choesjoe'u kent ook wel de volgende betekenissen:
-
Zachtheid in het hart
-
Zachtaardigheid
-
Overgave aan Allah (saw)
-
Het verlangen naar ridwanAllah
(Allah's' tevredenheid)
-
Nederigheid en onderdanigheid
In soera Az Zoemar
spreekt Allah (swt) in een zeer indrukwekkend vers over de mensen met choesjoe'u:
"Allah
heeft het beste Woord neergezonden in een Boek, op elkaar lijkende, herhalende
(gedeelten). De huid van degenen die hun Heer vrezen, huivert erdoor, daarna
worden hun huid en hun harten zacht door het gedenken van Allah. Dat is de
Leiding van Allah, Hij leidt daarmee wie Hij wil...." (Zie de vertaling van de
betekenissen van de Koran, soera az Zoemar 39, vers 23)
Wanneer het hart Choesjoe'u
heeft dan realiseert hij zich dat hij eigenlijk maar een klein nietig wezentje
is in het kolossale heelal geschapen door Allah (swt) de Almachtige Schepper
van alle zaken, alhoewel hij overdag mogelijk trots is, met luide stem spreekt tot de mensen en denkt dat hij zijn carrière, zijn
diploma's en zijn bekendheid aan zichzelf te danken heeft. Hij herinnert zich dan
het feit dat niets plaatsvindt tegen de Wil van Allah (swt) en dat hij zich
dient te onderwerpen in nederigheid. Dit is één van de meest significante
eigenschappen van de moslim. En wanneer het hart choesjoe'u heeft dan zal dit
zich verspreiden naar de ledematen, oftewel het weerhoud de mens van arrogantie
en zonde.
Choesjoe'u is ook een
voorwaarde voor succes:
"Succesvol
zijn de gelovigen, degenen die chaasji'oen zijn in hun salaat."
(Zie de
vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al Moe'uminoen 23, vers 1 -
2)
Het is derhalve iets wat
voortdurend bij de moslim aanwezig behoort te zijn, met name in zijn salaat.
Het is de choesjoe'u in zijn hart waardoor hij nog een tandje harder zal lopen
om de tevredenheid van zijn Heer (saw) te kunnen bereiken.
Moedjaahid, een bekende
tabi'ien heeft gezegd: "Het fundament van choesjoe'u is in het hart en stilte
gedurende de salaat."
Men zou niet achteloos
zijn salaat op moeten zeggen en vervolgens denken dat zijn salaat daarmee compleet
is. Hij zou niet als een pikkende haan zijn salaat moeten verrichten en zijn
soera's op moeten dreunen alsof het een vaste dagelijkse routine is. Nee, men moet
choesjoe'u hebben in de salaat. Dit betekent dat men zich zich vanuit zijn choesjoe'u
moet concentreren op elke beweging van de salaat, uit vreest dat dit zijn
laatste salaat zou kunnen zijn of uit vrees dat dat Allah (swt) anders zijn salaat
niet zal accepteren.
Op deze manier moet de moslim
zijn in zijn salaat. Wanneer hij reciteert en over hetgeen nadenkt wat hij
uitspreekt en hij tot diep besef komt, huivert hij, gaan zijn nekharen overeind
staan en begint zijn hart uit angst te kloppen. Vervolgens is hij dankbaar voor
al hetgeen hem gegeven is en is hij ontspannen, verheugd en tevreden met de
leiding van zijn Heer (swt). Precies zoals het vers in soera Az Zoemar zegt.
Wanneer de salaat op deze wijze verricht, is Allah (swt) voortdurend aanwezig
in het hart en de gedachten van de moslim, waardoor hij voort zal gaan in dit
leven nederigheid en dankbaarheid. Het zorgt ervoor dat alle gevoelens van
hoogmoed, arrogantie en trots verdwijnen zoals sneeuw voor de zon verdwijnt. De
moslim zal dus nederig zijn tegenover zijn Heer (swt) en tevens bereidwillig om
hard te werken voor alles waartoe Islam hem oproept en hem tot verplicht.
De manieren om Choesjoe'u
te realiseren in as salaat
Om de salaat zo succesvol
mogelijk te laten zijn is zoveel mogelijk choesjoe'u nodig. Er bestaan manieren
die helpen dit te realiseren. Het is belangrijk voor de moslim om deze manieren
zo veel mogelijk in acht te nemen, opdat Allah (swt) hem zal helpen om het
maximale te halen uit zijn leven.
Niet om je heen kijken
Aboe Hoerairah (ra) heeft
overgeleverd: "De Profeet keek altijd links en rechts gedurende as salaat en
vervolgens openbaarde Allah de Almachtige en Majesteitelijke:
"Succesvol
zijn de gelovigen, degenen die chaasji'oen zijn in hun salaat."
(Zie de
vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al Moe'minoen 23, vers 1 -
2).
Dus stelde
de Boodschapper zich nederig op en keek hij niet langer links en rechts." (Aboe
Dawoed)
‘Aiesja
(ra) heeft overgeleverd: "Ik vroeg de Profeet over het heen en weer kijken in
as salaat en hij zei: Het is het om zich
heen kijken dat de sjaitaan steelt van het gebed van de dienaar." (Boechari)
Uitvoerige soedjoed (knieling)
De soedjoed
(neerknieling) is de positie wanneer men zich het meest nederig opstelt, het is
de positie die de moslim het dichtst bij Allah (swt) brengt. Allah (swt) zegt:
"...kniel
je neer (asdjoed) en zoek toenadering (tot Allah)" (Zie de vertaling van de
betekenissen van de Koran, soera al ‘Alaq 96, vers 19)
Het is een lichaamshouding
die elk mens, wanneer men het hem zou vragen, zou weigeren op vrijwillige basis
te doen voor enig ander schepsel of object. Het is het plaatsen van het
belangrijkste lichaamsdeel van de mens, het gezicht, op de grond. Een meer
nederige positie voor de mens bestaat niet, daarom is deze handeling enkel en
alleen bestemt voor de Almachtige, die de mens geschapen heeft en degene waar
de mens te allen tijd van afhankelijk is. De Profeet (saw) heeft gezegd: De dichtstbijzijnde positie van een dienaar
aan zijn Heer is wanneer hij soedjoed verricht. (Moeslim)
In deze positie behoort
men zich volledig over te geven aan zijn Heer (swt), al zijn zwaktes te
erkennen en Hem (swt) alleen te danken en om hulp te vragen voor zijn
problemen. De soedjoed zou niet in alle snelheid uitgevoerd moeten worden maar
met volledige rust en overgave. Het is de plek waar men het dichtst bij de
Almachtige is. Zou men zich dan niet nederig willen opstellen terwijl zijn Heer
(swt) naar hem kijkt en aandachtig naar hem luistert? Het devies is zoveel
mogelijk te smeken om genade en hulp want de Profeet (saw) heeft gezegd: De dichtstbijzijnde positie van een dienaar
bij zijn Heer is wanneer hij soedjoed verricht. Doe daarom veel doe'a want het is
zeer aannemelijk dat dezen beantwoord worden. (Moeslim)
Hier zou de moslim Allah
(swt) dus moeten vragen om Zijn zegeningen en Zijn hulp en leiding.
Bewust zijn in je salaat
en vrezen dat de salaat niet geaccepteerd zal worden
Er is overgeleverd: "Onze
Profeet zag iemand met zijn baard spelen gedurende as salaat en zei: Als hij enige vrees of respect had in zijn
hart, dan zou hij dit ook zijn ledematen hebben en niet zitten spelen met zijn
baard." (At Tirmidhi)
En er is
overgeleverd: "Isam ibn Yoesoef kwam langs Hatim al Asam welke sprak in zijn
bijzijn. Hij vroeg: ‘Hatim heb je jouw salaat goed verricht?' Hatim antwoordde:
‘Ik sta op bevel, loop in vrees, ik begin met de intentie (niyyah), ik doe de
takbir met in mijn gedachte Zijn Grootheid, ik reciteer op een gematigde toon,
zorgvuldig met overpeinzing, ik buig met choesjoe'u, ik doe de soedjoed in
volgzaamheid, ik zit en lees de gehele tasjahoed en doe de salaam volgens de
soenna. Ik bid met oprechtheid tot Allah, de Almachtige, de Geweldenaar, en
toch vrees ik dat het niet van me zou worden geaccepteerd. Desalniettemin zal
ik het zoveel verrichten als ik kan totdat ik sterf'. Isam zei: ‘Blijf spreken
want je hebt je salaat inderdaad uitstekend verricht'."
Op deze
manier zou de moslim zijn salaat moeten verrichten, bewust van elke handeling
en met name de recitatie en doe'a. Nooit zou er vanuit moeten worden gegaan dat
het gebed reeds geaccepteerd is, enkel Allah (swt) weet of het gebed goed
genoeg was en derhalve zou de moslim het uiterste uit zich moeten halen in elke
salaat.
De
mogelijkheid te sterven in acht nemen
Een man
kwam naar de Profeet (saw) en zei: "Geef mij een kort advies waarin ik niets
anders nodig meer heb. Hij (saw) zei tot hem: Wanneer je de salaat verricht, bid dan alsof je afscheid neemt."
(Ibn Maadja, al Haakim en Boechari)
De
Profeet (saw) heeft ook gezegd: Wanneer je de salaat
verricht, verricht het dan als degene die afscheid neemt van zijn slechte ik,
zijn begeerten, zijn leven en zich keert tot zijn Heer. (Ibn Maadja)
En:
Wanneer je opstaat voor de salaat, bid dan alsof het je laatste gebed is. (Consensus betreffende
betrouwbaarheid)
Niemand weet wanneer de
dood hem zal bezoeken, daarom zou eenieder zijn salaat met grote zorg uit
moeten voeren. Wanneer de moslim in het leven voortgaat zou hij al zijn
handelingen moeten verrichten met in het achterhoofd het idee dat hij elk
moment dood zou kunnen gaan. En wanneer de dood hem bereikt is het moment dat hij
spijt zal krijgen voor elk moment dat hij zich te weinig heeft ingezet voor de zaak
van Allah (swt). Het gedenken van de dood maakt de harten zacht en men
herinnert zijn afhankelijkheid van zijn Heer (swt). Daarom zou de moslim vaak
de dood moeten gedenken, zoals één van de grootste metgezellen van de Profeet
(saw), ‘Oemar ibn Al Khattab (ra), op
zijn ring gegraveerd had staan: "De dood leest ons de beste les".
Het overpeinzen van de
Koran
De Koran bevat vele verzen
die, indien hierover nagedacht wordt, het lichaam doen beven, de harten doen kloppen
en de ogen doen vollopen met tranen van angst. En die, aan de andere kant, het
hart verblijden en haar en de ledematen totale rust, ontspanning en energie geven.
Soera Al Ghaasjiah (De Opstanding) is zo een wonderschone soera waar de moslim
over na zou moeten denken, omdat deze soera zowel angst als hoop en blijdschap
inboezemt:
"Heeft
het bericht over de Opstanding jou bereikt?Er zijn gezichten die op die Dag
angstig zijn. Werkend en zwoegend. Die de brandende Hel binnengaan. Hen wordt
te drinken gegeven uit een kokende bron. Er is voor hen geen ander voedsel dan
van doornen. Dat niet dik maakt en de honger niet stilt."
(Zie de
vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al Gaasjiah 88, vers 1 - 7)
In het boek In de schaduw
van de Koran" van Seyyid Qoetb wordt het volgende gezegd over dit deel van de soera:
"Zo wordt er ons dus verteld dat er die dag gezichten zullen zijn die er
vernederd, terneergeslagen en afgewerkt uitzien. Het zijn de gezichten van de
mensen die hard gewerkt en gezwoegd hebben, maar zonder enkel bevredigend
resultaat. Het resultaat dat zij oogsten is in tegendeel de totale
vernietiging, waardoor hun teleurstelling alleen maar toeneemt en waardoor hun
gezichten er vernederd en uitgeput uitzien. Vandaar dat zij als werkend en
zwoegend worden beschreven. Zij hadden al hun werk en gezwoeg aan iets anders
dan aan de zaak van Allah gewijd. Hun werk betrof uitsluitend zichzelf en hun
familie, hun persoonlijke ambities in dit wereldse leven. Zo komen zij dan de
vruchten van hun geploeter oogsten, zonder ooit te hebben vooruitgezien naar
wat er in het leven na dit leven gaat komen. En zo gaan zij dan een einde met
een mengeling van vernedering, uitputting, ellende en zonder enige hoop
tegemoet. En wat daar nog bijkomt is, dat zij in de ‘brandende Hel' zullen
worden geroosterd."
En
Allah (swt) zegt:
"Er
zijn gezichten die op die Dag verheugd zijn. Over hen streven voldaan. In een
hooggelegen Paradijs. Jij hoort daarin geen zinloos gepraat. Daarin is een
stromende bron. Daarin zijn verhoogde rustbanken. En gereedgezette bekers. En
in rijen gezette kussens. En uitgerolde tapijten." (Zie de vertaling van de
betekenissen van de Koran, soera Al Ghaasjiah 88, vers 8 - 16)
Hierover zegt Qoetb: "De
gezichten hier stralen van geluk, opgewonden van blijdschap. Ze zijn heel
tevreden met wat zij hebben gekregen. Zij genieten van dat fantastische,
spirituele gevoel van tevredenheid over wat zij hebben gedaan, want zij weten
dat Allah ingenomen is met hen. Er bestaat voor de mens geen beter gevoel dan
de verzekering dat hij juist heeft gehandeld en het resultaat daarvan te zien
weerspiegeld in Allah's genoegen over hen."
De moslim zou soera's als
dezen in zijn hart moeten dragen omdat dit hem volledige choesjoe'u geeft ten
aanzien van zijn Heer (swt). De soera verkondigt de zware bestraffing wanneer
wij niet voor Hem werken, ondankbaar en lui zijn. Het boezemt innige angst in
om tot degenen te behoren welke kokend water te drinken krijgen en doornen als
voedsel waarbij, na dit genuttigd te hebben, de honger nog steeds bestaat. Anderzijds
doet het de moslim zich verheugen in de belofte van Allah (swt), dat
uiteindelijk gerust zal kunnen worden op de verhoogde rustbanken, nadat men
hard gezwoegd heeft, elke dag op pad is geweest voor Islam en het uiterste uit zichzelf
heeft gehaald.
Deze verzen doen de
harten sneller kloppen en zouden ons nog harder moeten doen werken voor Islam. Wanneer
de moslim deze verzen reciteert in de salaat, dan zal dit, indien diep nagedacht wordt over de
betekenis ervan, hem helpen zijn salaat vol nederigheid en ontzag voor Allah
(swt) te verrichten. Oftewel met choesjoe'u.
De beloningen
Het overdenken van de
beloningen zal de moslim stimuleren om zijn salaat nog beter te verrichten.
Hierbeneden is een opsomming gemaakt van beloningen die te verkrijgen zijn voor
het zorgvuldig onderhouden van de salaat:
1.
Choesjoe'u in salaat is een
garantie voor succes: "Succesvol zijn de gelovigen, degenen die
chaasji'oen zijn in hun salaat." (Zie
de vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al Moe'minoen 23, vers 1 -
2)
2.
Choesjoe'u in salaat geeft het
recht om de Djenna binnen te gaan via Baab As Salaat (de deur van het gebed)
3.
Choesjoe'u zorgt voor
ontspanning, rust en kalmte: "Voorwaar de mens is onstandvastig geschapen.
Als het kwade hem treft is hij terneergeslagen. En als het goede hem overkomt,
is hij gierig. Behalve degenen die de salaat verrichten. Degenen die hun salaat
blijven onderhouden." (Zie
de vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al Ma'aaridj 70, vers 19 -
23)
4.
Met choesjoe'u in salaat zal de
salaat een bron van kracht worden die zal dienen als bescherming tegen de
Sjaitaan en zal zorgen voor stabiliteit. Allah (swt) heeft gezegd: "Zoek
hulp door middel van Sabr (geduld) en Salaat." (Zie de vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Al
Baqarah 2, vers 45). Hetzelfde blijkt ook duidelijk in de volgende hadith: "Wanneer
hij (saw) verdriet had om een zaak, zocht hij zijn toevlucht in as salaat."
(Ahmed en Aboe Dawoed)
5.
Met choesjoe'u in salaat vallen
van de zonden van het lichaam. De Profeet (saw) heeft gezegd: Voorwaar, indien een moslim zijn woedoe juist
verricht en vervolgens zijn zalaat vijf maal per dag verricht, zijn zonden
zullen van hem afvallen zoals bladeren van een boom vallen. Vervolgens
reciteerde hij (saw) de volgende ayah: "En verricht de salaat aan het begin en het
einde van de dag en aan het begin van de avond, voorwaar, de goede daden wissen
de slechte daden uit. Dat is een onderricht voor degenen die zich laten
onderrichten." (Zie de
vertaling van de Koran, soera Hoed 11, vers 114)
De
bestraffingen
Het horen
van de bestraffingen welke het resultaat zijn van het nalaten van het gebed zal
ook werken als een stimulans om uit vrees beter de salaat te willen verrichten.
Ook hier volgt een opsomming van in het onderstaande.
1. Het nalaten van het gebed zal het leven vol benauwdheid en
ongeluk laten zijn: "En hij die zich
afwendt van Mijn Vermaning: voorwaar, er zal dan voor hem een benauwd leven
zijn. En Wij zullen hen verzamelen op de Dag der Opstanding, in blinde toestand" (Zie de vertaling van de
betekenissen van de Koran, soera Taa Haa 20, vers 124)
2. Het nalaten van het gebed zal alle daden vruchteloos doen laten
zijn: Het eerste waar de dienaar voor
zal worden verantwoord op de Dag des Oordeels zal de Salaat zijn. Indien dit
goed is, zullen zijn daden goed zijn geweest. Indien dit slecht is, dan zullen
al zijn daden slecht zijn geweest. (At Tabarani)
3. Het nalaten van het gebed staat gelijk aan het afwijzen van
Allah (swt): "Maar na hen volgden andere generaties, die
de salaat achterwege lieten en de begeerten volgden. Daarom zullen zij verlies
tegemoet zien." (Zie de
vertaling van de betekenissen van de Koran, soera Maryam 19, vers 59). In de
tafsier van dit vers wordt genoemd dat er niet wordt bedoeld met "die de salaat achterwege lieten' dat ze volledig stopten met het
gebed, maar dat ze het uitstelden en deze niet verrichten op de gepaste tijd.
Conclusie
De imaan en
taqwa van een moslim zijn ook wel te vergelijken met de groei van een boom met
vruchten. De boom moet constant water worden gegeven om te kunnen blijven
groeien om steeds groter en sterker te worden en uit te kunnen groeien tot een
metershoge massieve boom vol met goede zoete vruchten. Bij deze boom is niet
alleen de hoeveelheid water belangrijk om te groeien, maar tevens de kwaliteit
van het water. Want indien het water vol met vergif zit, is de boom niet in
staat om op de juiste wijze verder te groeien en proeven haar vruchten zuur.
In deze
metafoor staat het water voor salaat en de kwaliteit van het water voor choesjoe'u.
Om in een goede en steeds groeiende staat van imaan en taqwa te verkeren, dient
de moslim zijn salaat constant te verrichten en de kwaliteit van zijn salaat
door middel van choesjoe'u te optimaliseren. Dit zorgt er voor dat de moslim
steeds sterker en bewuster wordt in zijn Dien. En hier zal hij uiteindelijk de
vruchten van kunnen oogsten.
De moslim
moet verder niet vergeten dat zijn salaat zijn fundament is. Het is hetgeen hem
door de Dag des Oordeels heen zou kunnen slepen: (...)
Indien dit wordt aanvaard, dan zullen de rest van onze handelingen worden geaccepteerd
(...). (An
Nasa'i, At Tirmidhi, Ibn Maadja)
Derhalve
zou hij net zo afhankelijk moeten zijn van zijn salaat als het lichaam afhankelijk is van voedsel om in
leven te kunnen blijven. Het zal constant onderhouden moeten worden en tevens
gepaard moeten gaan van choesjoe'u, dus in onderwerping en absolute
nederigheid.
|