Sinds 2010 hebben verschillende terroristische aanslagen plaatsgevonden in Nigeria. In 2011 is het gewekd toegenomen met aanslagen ondermeer tegen politiekantoren en het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja. Tijdens kerst 2011, ten slotte, in een nieuwe wending van het geweld, werden kerken aangevallen waarbij tientallen mensen om het leven kwamen. Volgens de internationale media is de Islamitische beweging "Boko Haram" voor deze misdaden verantwoordelijk. En over deze beweging wordt gezegd dat zij uit is op omverwerping van de seculiere orde in Nigeria, om in de plaats hiervan een Islamitische Staat te stichten. Hoe correct is deze analyse?

De geschiedenis van Boko Haram

In 2002 richtte imaam Mohammed Yusuf in zijn thuisland Nigeria een Islamitische beweging op om de wederopleving van Islam onder de moslims in Nigeria te steunen. De beweging van Yusuf baseerde zich hierbij op het salafistische begrip van Islam. Haar activiteiten beperkten zich daarom tot educatie ter bestrijding van wat de geleerden van het Arabische Schiereiland "sjirk" (meergoderij) en "bid'a" (innovatie in Islam) achten. Volgens imaam Yusuf moest het onderwijs in Nigeria geschoond worden van westerse ideeën en puur Islamitische gemaakt worden. De mensen in de omgeving noemden de beweging van Yusuf daarom "Boko Haram", wat zoveel als "westers onderwijs is verboden" betekent.

Naar het schijnt komt de beweging van Yusuf vanwege haar salafitische leerstelling in conflict met andere Islamitische leiders in Noord-Nigeria, die traditioneel meer naar het soefistische begrip van Islam neigen. De beweging begon daarop haar eigen scholen waar gratis onderwijs werd gegeven aan de kinderen van arme ouders. Imaam Yusuf sprak zich hier openlijk uit tegen democratie, omdat dit een wester idee is en niet bij Islam past; en tegen de corruptie in Nigeria en het geweld door de Nigeriaanse politie tegen de moslims. Waardoor hij veel volgelingen kreeg.[1]

Op 26 juli 2009 werd één van deze complexen van imaam Yusuf overvallen door politie. De directe aanleiding hiervoor was dat sommige leden van de beweging zich hadden uitgesproken tegen de wet die het dragen van een motorhelm verplicht.[2] Negen leden van de beweging van imaam Yusuf werden hierbij gearresteerd. De overval door politie bracht grote woede teweeg onder de aanhangers van de imaam, die zich daarom naar de politiekantoren in hun omgeving begaven om de vastgenomen leden van de beweging vrij te krijgen. Hierbij ontstonden rellen.[3]

Politie en leger van Nigeria grepen hierop genadeloos is. Nigeria's politiechef Ogbonnaya Onovo zei destijds: "Dit is een fanatieke organisatie ... we weten nog niet wat ze willen, maar we gaan hun leiders indentificeren en arresteren en ook al hun locaties vernietigen waar dezen ook zijn".[4] Politie en leger omsingelden daarop de complexen van de beweging van imaam Yusuf en doden iedereen er binnen. De leden van de beweging van imaam Yusuf probeerden zich te verdedigen met primitieve en zelfgemaakte wapens, zoals pijl en boog[5], maar werden afgeslacht. Imaam Yusuf gaf zich over. Maar hij werd in gevangenischap gemarteld en vervolgens vermoord. Zijn met kogels doorzeefde lichaam werd op straat gegooid voor het politiekantoor. Politie en leger gingen vervolgens deur-tot-deur om moslims te doden en hun huizen plat te branden.[6] De video van Nigeriaanse soldaten die willekeurige voorbijgangers lieten stoppen, om hen vervolgens in koelen bloede af te schieten, schokte de wereld.[7] De lichamen van omstreeks 1.000 gedode moslims werden door het leger in massagraven geworpen.[8] Generaal Majoor Saleh Maina van het Nigeriaanse leger zei hierna: "De missie is volbracht".[9]

Imaam Yusuf voor, bij en na zijn arrestatie.

Boko Haram in 2011

In Augustus 2011 wordt Boko Haram wereldnieuws omdat volgens generaal Carter Ham, die binnen het Amerikaanse leger de verantwoordelijkheid draagt voor Afrika, de beweging bezig is banden tot stand te brengen met Al Qaeda.[10] Kort hierna werd een autobom tot ontploffing gebracht  voor het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in Abuja, hoofdstad van Nigeria. De BBC ontving vervolgens een telefoontje van iemand die claimde van Boko Haram te zijn, en die verantwoordelijkheid voor de aanslag opeiste.[11] De aanslag werd derhalve toegeschreven aan Boko Haram door zowel de Nigeriaanse regering als de internationale media.

Voormalig Nigeriaans president Olusegun Obasanjo bezocht daarop de familie van imaam Yusuf, in september 2011. Hij sprak met Babakura Alhaji Fugu[12], een schoonzoon van imaam Yusuf, die tegenover Obasanjo de klachten van de nabestaanden van de slachting van 2009 uiteenzette. Hij verzocht Obasanjo om het onrecht dat de moslims in 2009 aangedaan was onder de aandacht te brengen Nigeriaanse president Goodluck Johnson, opdat de verantwoordelijken hiervoor binnen leger en politie vervolgd zouden worden. En Fugu vroeg Obasanjo om er ook voor te zorgen dat de moslims die in Nigeriaanse gevangenis vastzaten vanwege vermeende banden met Boko Haram vrijgelaten zouden worden. De Nigeriaanse regering weigerde echter in te gaan op deze verzoeken van Fugu.[13]

Twee dagen later werd Fugu vermoord. Niemand werd gearresteerd. Maar de BBC ontving een SMS bericht van iemand die claimde van Boko Haram te zijn en die verantwoordelijkheid voor de daad opeiste.[14]

In November publiceerde de Amerikaanse regering vervolgens een rapport over Boko Haram, waarin het stelde dat de beweging banden had met Al Qaeda en Al Shabaab (Somalië) en plannen had om aanslagen te plegen tegen Amerikaanse doelen in zowel Afrika als in Amerika zelf.[15] Het Amerikaanse leger begon daarom het Nigeriaanse leger te trainen in "anti-terreur". Verschillende Amerikaanse battalions vertrokken hiervoor in November naar Nigeria.[16]

Voormalig Nigeriaans president Olusegun Obasanjo (links) en de huidige president Jonathan Goodluck (rechts)

Sindsdien is de situatie geëscaleerd en zijn aanslagen gepleegd tegen zowel christenen, politie als leger in Nigeria. Alle deze aanslagen zijn toegeschreven aan Boko Haram. Volgens Nigeriaans president Jonathan Goodluck is Boko Haram nu de grootste bedreiging voor het land sinds de burgeroorlog in het land in 1967.

Een politieke analyse van de situatie

Alhoewel standaard met de vinger naar Boko Haram wordt gewezen als iets gebeurd in Nigeria, zijn er geen harde bewijzen dat de groep inderdaad verantwoordelijk is. Professor Jean Herskovitz, expert op het gebied van politiek in Nigeria, waarschuwde daarom voor het te snel trekken van conclusies betreffende het geweld in Nigeria: "Nigeria's staatsveiligheidsdienst heeft op 30 november een verklaring naar buiten gebracht waarin leden van vier ‘criminele organisaties' dreigende SMS berichten hebben verstuurd in naam van Boko Haram. ... En vorige week arresteerde de veiligheidsdienst een christelijke man uit het zuiden (van Nigeria) die de moslim kleren van het noorden (van Nigeria) droeg, terwijl hij een kerk in brand stak in de Niger Delta. In Nigeria is religeus terrorisme niet altijd wat het lijkt."[17]

Hieromtrent kan verder gezegd worden dat een vooraanstaande figuur binnen de beweging van imaam Yusuf, Abu Kaka, officieel ontkend heeft dat Boko Haram ook maar iets met de moord op Babakura Alhaji Fugu (het familielid van imaam Yusuf die door voormalig president Obasanjo bezocht was in zijn huis en twee dagen later werd vermoord) te maken te hebben: "We zijn niet blij met de manier waarop we mis-geciteerd en mis-gerepresenteerd worden in de media. Vandaag hebben we als in schok het onfortuinlijke nieuws ontvangen dat iemand uit de familie van sjeich Yusuf vermoord is, maar tot onze ontzetting horen we later op de BBC dat wij gezegd hebben hiervoor verantwoordelijk te zijn. Dit is onacceptabel want de BBC kan niet een SMS bericht ontvangen zonder onze naam eronder en dan zeggen dat deze van ons is!".[18]

Het is opmerkelijk, derhalve, dat de Amerikaanse regering in officiële verklaringen Boko Haram als schuldige voor het geweld in Nigeria aangewezen heeft. Hierbij moet gezegd worden dat het Amerikaanse staatsdocument van november 2011, waarin Boko Haram ook tot een bedreiging voor het vasteland van Amerika wordt uitgeroepen, evenmin bewijzen bevat die Boko Haram in relatie brengen met geweld in Nigeria. De vraag die opkomt in reactie hierop is, vanwaar deze grote Amerikaanse aandacht voor een beweging in Nigeria, duizenden kilometers van Amerika; betreffende wie het allesbehalve zeker is dat zij echt verantwoordelijk is voor de terreur; en die in 2009 enkel over wat zelfgemaakte wapens als pijlen en bogen beschikte?

De Amerikaanse aandacht en interesse voor Nigeria is niet iets nieuws en wordt verklaard door het belang van olie. Amerika importeert 10% van de olie die zij nodig heeft uit Nigeria.[19] De Amerikaanse bedrijven ExxonMobil en ChevronTexaco hebben verder grote belangen in de Nigeriaanse olieindustrie. En het "Rapport Nationale Energie Beleid" van Amerikaanse vice-president Dick Cheney uit 2006 noemt West-Afrika als een gebied dat in de nabij toekomst nog veel belangrijker zal worden voor Amerika: "Één van de snelst groeiende bronnen voor olie en gas voor de Amerikaanse markt".[20] Nigeria, ten slotte, is het grootste, meest bevolkte, sterkste en dus belangrijste land in West-Afrika. Het is daarom dat Amerika al langer probeert om invloed te krijgen in Nigeria. Hiervoor is het in conflict gekomen met Groot-Brittannië. Nigeria was voorheen een Britse kolonie, namelijk, en ook na de onafhankelijkheid van Nigeria bleef Groot-Brittannië de echte macht daar in handen houden. Een uiting hiervan is het feit dat de Nigeriaanse olieindustrie tot 1999 volledig gecontroleerd bleef door het Britse bedrijf SHELL. In 1999, echter, werd Olusegun Obasanjo president van Nigeria. Onder zijn leiderschap kreeg Amerika de dominante invloed in Nigeria doordat Obasanjo het beleid van de Nigeriaanse overheid liet dicteren door het IMF en de Wereldbank - welke beiden onder volledige Amerikaanse controle staan. ExxonMobil en ChevronTexaco uit Amerika konden zo de Nigeriaanse markt betreden en Amerika begon vanaf dat moment meer en meer olie uit Nigeria te importeren.[21]

De recente aanslagen die worden toegeschreven aan Boko Haram maken gebruik van de meest moderne technologiën. De geopolitieke analysten van Stratfor merkten dit ook op: "Het lijkt erop dat Boko Haram toegang heeft tot grote hoeveelheden commerciële explosieven, in plaats van dat het gedwongen is om zich te behelpen met minder betrouwbare en minder stabiele geïmproviseerde explosievenmengsels. ... Boko Haram lijkt ook competente bommenmakers te hebben. (Hun bommen) zijn simpel maar effectief. Dit is opvallend, daar geïmproviseerde explosieven vaak niet werken. Het maken van bommen is een kunst die normaal gesproken oefening vereist als men niet beschikt over instructies van een meer ervaren bommenmaker."[22] Volgens Stratfor is dit een aanwijzing dat er banden bestaan tussen Boko Haram en Al Qaeda, waarmee het de redenaties volgt die de Amerikaanse regering gebruikt in haar officiële verklaringen die Boko Haram als gevaar voor Amerika weergeven. Door aldus te doen, echter, gaat Stratfor voorbij aan een andere mogelijke verklaring. Amerika's "Oorlog tegen Terreur" heeft haar leger ondermeer naar Irak, Pakistan en Jemen gebracht. In deze drie landen begonnen de terreuraanslagen pas echt nadat het Amerikaanse leger zich naar daar begaf. In de geschiedenis van Irak en Pakistan, bijvoorbeeld, waren aanslagen op grote schaal tegen processies van Sji'a moslims of moskeeën nooit voorgekomen voor de komst van de Amerikanen en hun handlangers. De arrestatie in Sji'itische Basra in Zuid-Irak van medewerkers van de Britse geheime dienst, in kleren die specifiek door Soenni moslims worden gedragen, en in een auto volgeladen met explosieven[23], bewijst verder dat de Amerikanen en hun handlangers een hand hebben gehad in deze terreur. In Pakistan werd de CIA agent Raymond Davis gearresteerd nadat hij twee medewerkers van de Pakistaanse geheime dienst had vermoord omdat zij hem volgden terwijl hij op weg was naar een bijeenkomst met een Pakistaanse terreurgroep. Een verder bewijs voor de Amerikaanse hand in de opkomst van terrorisme.[24] Het feit dat de aanslagen in Nigeria gebruik maken van de modernste technologiën en blijk geven van grote expertise in het maken van bommen, kan dus ook uitgelegd worden als een aanwijzing dat westerse veiligheidsdienst betrokken zijn, zoals ze dit ook waren in andere landen.

Raymond Davis, de CIA agent gearresteerd in Pakistan wegens het vermoorden van twee Pakistaanse veiligheidsagenten.

Het is ook opvallend dat Amerika geen vreedzame oplossing wil in de kwestie in Nigeria. Onder mensenrechtenorganisaties en westerse diplomaten in Nigeria bestaat het besef dat Boko Haram on 2009 groot onrecht is aangedaan. Geweld door de Nigeriaanse overheid is volgens hen wat problemen met Boko Haram heeft gecreëerd en zij waarschuwen daarom dat verder geweld door de Nigeriaanse overheid de problemen enkel zal vergroten. Volgens hen zou de Nigeriaanse regering daarom andere oplossingen dan geweld moeten zoeken in het conflict.[25] Tegelijkertijd, echter, zet de Amerikaanse overheid Nigeria er onder druk om Boko Haram vooral wel met geweld  tegemoet te treden. In oktober 2011, tijdens een bezoek van de Nigeriaanse minister van buitenlandse zaken Olugbenga Ashiru aan Washington, bekritiseerde de Hillary Clinton de Nigeriaanse regering zelfs voor het feit dat zij probeerde te onderhandelen met Boko Haram! Clinton noemde Boko Haram een terreur-groep "die niet overtuigd kan worden om te stoppen met hun geweld en deel te namen aan de samenleving".[26] Clinton riep de Nigeriaanse overheid daarom op om samen te werken met Amerika, vooral in het gebeid van "anti-terreur"waarbij Amerika aanbood om de Nigeriaanse veiligheidsdiensten te trainen. Amerika wil dus duidelijk meer geweld in Nigeria.

In het licht van deze analyse is de verklaring van president Goodluck dat Boko Haram supporters en helpers heeft in de Nigeriaanse overheid, het leger en politie, van groot belang.[27] De ontsnapping van een verdachte betreffende de aanslagen op kerken in Nigeria op 25 december 2011, een man genaamd Kabiru Umar, beter bekend als Kabiru Sokoto, een dag na zijn arrestatie door politie, bewees dat dit inderdaad het geval is. Sokoto werd gearresteerd op 15 januari 2012 nadat hij aangebeld had bij het privé-huis van de gouverneur van de provincie Borno, midden in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja. Een dag later wist hij echter te ontsnappen terwijl hij door 14 agenten verplaatst werd van locatie. President Goodluck ontsloeg daarop zijn hoofd van politie.[28] Het feit dat een gezochte terreurverdachte die overal gezocht wordt zomaar aanbelt bij het privé-huis van een gouverneur geeft aan dat er een relatie bestond tussen hem en de machtige gouverneur. En het feit dat deze persoon kan ontsnappen aan 14 (!) gewapende agenten geeft aan dat iemand met macht en invloed binnen de politie hem beschermd heeft. Het is niet werkelijk voorstelbaar, echter, dat een beweging die in 2009 enkel in de armste gebieden van het platte land van Nigeria voorkwam, twee jaar later loyale agenten heeft op de hoogste posities van de belangrijkste departementen van de staat, zoals Goodluck beweert. Dit is gewoonweg onmogelijk. De werkelijkheid is dat er maar twee zijn met agenten op alle niveau's in Nigeria: Groot-Brittannië en Amerika. De gebeurtenissen rondom Sokoto geven daarom aan dat één van deze beiden de terroristen in Nigeria laat beschermen.

Wat precies is dan de rol van Boko Haram in de huidige situatie? Het is niet onmogelijk dat somiggen van de aanhangers van imaam Yusuf zich tot geweld hebben gekeerd na wat hen in 2009 overkomen is. Maar een recente verklaring van president Goodluck geeft aan dat de Nigeriaanse regering denkt dat de oorspronkelijke aanhangers van imaam Yusuf niet achter het huidige geweld zitten. Goodluck vroeg degenen die achter de recente aanslagen zitten om zichzelf en hun eisen bekend te maken.[29] Dit is opvallend omdat iedereen weet wie de aanhangers van imaam Yusuf zijn en wat zij willen. Voormalig president Obasanjo heeft immers in september 2011 namens de Nigeriaanse regering een officieel overleg gehad deze mensen! De Nigeriaanse regering weet dus wie de echte Boko Haram zijn en wat zij willen. De oproep van Goodluck aan "Boko Haram" is daarom een aanwijzing dat de verantwoordelijken voor de recente terreur in Nigeria niet tot de echte volgelingen van imaam Yusuf behoren.

Er is dus een beweging in Nigeria opgestaan die terreur zaait onder de naam "Boko Haram", maar die niet werkelijk bestaat uit oorspronkelijke aanhangers van imaam Yusuf. De mensen van deze beweging beschikken over de meest hoogstaande technologiën. Zij zijn professionals. Zij worden geholpen en beschermd door mensen in de hoogste kringen in Nigeria. En zij helpen het Amerikaanse plan voor Nigeria, want door hun terreur kan Amerika haar invloed in Nigeria versterken. 

[1] "Boko Haram", Council on Foreign Relations, www.cfr.org/africa/boko-haram/p25739

[2] Ibidem noot 1.

[3] "The Boko Haram Uprising and Islamic Revivalism in Nigeria", Abimbola Adesoji, www.hup.sub.uni-hamburg.de/giga/afsp/article/viewFile/330/330

[4] "Deadly Nigeria clashes spread", Al Jazeera, 27 juli 2009, www.aljazeera.com/news/africa/2009/07/2009727134953755877.html

[5] "Nigeria's Boko Haram chief 'killed'", Al Jazeera, 31 juli 2009, www.aljazeera.com/news/africa/2009/07/2009730174233896352.html

[6] "Boko Haram vindt voeding in onrecht en corruptie", Reformatorisch Dagblad, 7 januari 2012, www.refdag.nl/kerkplein/kerknieuws/boko_haram_vindt_voeding_in_onrecht_en_corruptie_1_614399

[7] www.aljazeera.com/news/africa/2010/02/2010298114949112.html en www.youtube.com/verify_age?next_url=/watch%3Fv%3DV_zawn1e2vc

[8] "Slain Nigerian sect members buried in mass graves", Radio Nederland Wereldomproep, 3 augustus 2009, www.rnw.nl/international-justice/article/slain-nigerian-sect-members-buried-mass-graves

[9] " Nigerian forces storm militant Islamist mosque", BBC, 30 juli 2009, www.guardian.co.uk/world/2009/jul/30/nigerian-forces-storm-mosque?INTCMP=ILCNETTXT3487

[10] "In Nigeria, Boko Haram Is Not the Problem", New York Times, 2 januari 2012, www.nytimes.com/2012/01/02/opinion/in-nigeria-boko-haram-is-not-the-problem.html?pagewanted=all

[11] "Abuja attack: Car bomb hits Nigeria UN building", BBC, 26 augustus 2011, www.bbc.co.uk/news/world-africa-14677957

[12] "Nigeria: What We Discussed With Obasanjo - Family of Slain Boko Haram Leader", All Africa, 17 september 2011, www.allafrica.com/stories/201109191419.html

[13] Ibidem noot 6.

[14] "Nigeria: Boko Haram - Obasanjo's Host Killed After Talks", All Africa, 18 september 2011, www.allafrica.com/stories/201109190906.html

[15] "Boko Haram - Emerging Threat to the U.S. Homeland", www.homeland.house.gov/hearing/subcommittee-hearing-boko-haram-emerging-threat-us-homeland

[16] "'Nigerian Taliban' threat prompts US military training", The Guardian, 8 november 2011, www.guardian.co.uk/world/2011/nov/08/nigerian-taliban-us-boko-haram?newsfeed=true

[17] Ibidem noot 10.

[18] "Nigeria: Boko Haram Denies Killing Obasanjo's Host", All Africa, 18 september 2011, www.allafrica.com/stories/201109191367.html

[19] www.en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Nigeria

[20] "African Oil: A Priority for U.S. National Security and African Development", African Oil Policy Initiative Group, www.iasps.org/strategic/africawhitepaper.pdf

[21] "Q&A: Islam in Nigeria and the current political situation", Hizb ut Tahrir, www.hizb-ut-tahrir.info/info/english.php/contents_en/entry_2831

[22] "Nigeria's Boko Haram Militants Remain a Regional Threat",Stratfor, 26 januari 2012, www.stratfor.com/weekly/nigerias-boko-haram-militants-remain-regional-threat?utm_source=freelist-f&utm_medium=email&utm_campaign=20120126&utm_term=sweekly&utm_content=readmore&elq=2d5bd85a37074255a4509620f8c89aa3

[23] "Terrorisme: een instrument in de handen van de "veiligheidsdiensten", Expliciet Magazine, www.expliciet.nl/content/view/12302/85/

[24] "Arrest of CIA Agent Sheds Light on American Covert War in Pakistan, Straining U.S.-Pakistani Relations", Democracy Now, www.democracynow.org/blog/2011/2/23/arrest_of_cia_agent_sheds_light_on_american_covert_war_in_pakistan_straining_us_pakistani_relations_part_ii

[25] "Western Officials Seek Softer Approach to Militants in Nigeria", New York Times, 30 augustus 2011, www.nytimes.com/2011/08/31/world/africa/31nigeria.html?_r=1&ref=global-home

[26] " Nigeria: We Will Fight Boko Haram, Corruption, Says U.S.", All Africa, 2 oktober 2011, www.allafrica.com/stories/201110030131.html Zie ook: www.nigeriavillagesquare.com/empowered-newswire/boko-haram-is-qabsolutely-unreconciliableq-us-secretary-clinton-tells-fg.html

[27] "Nigerian president admits Islamists have secret backers in government", Guardian, 9 januari 2012, www.guardian.co.uk/world/2012/jan/09/nigeria-islamists-government-backers-admits-president?INTCMP=ILCNETTXT3487

[28] "Nigeria's Christmas massacre 'mastermind' escapes", Mail & Guardian, 19 januari 2012, www.mg.co.za/article/2012-01-19-nigerias-christmas-massacre-mastermind-escapes/

[29] "Nigeria's Jonathan Challenges Boko Haram to State Demands", All Africa, 27 januari 2012, www.allafrica.com/view/group/main/main/id/00015371.html