Expliciet - Voor een Islamitisch bewustzijn - Islam, Politiek & Intellectualiteit - Bali: zelfmoordaanslag of geen zelfmoordaanslag?

Binnen 30 minuten na de explosies, toen feitelijk nog niets bekend was, had BBC World News een beller - een "terrorisme expert" - in beeld die mocht verklaren dat "zonder twijfel was dit het werk van Al Qaeda. Het heeft al de typische kenmerken van een aanslag van Al Qaeda". De beschuldigende vinger werd gewezen naar de beweging Jemaah Islamiyyah, ook verantwoordelijk gehouden voor de aanslagen op Bali in 2002, en gestelde zusterorganisatie van Al Qaeda. De reden voor de vingerwijzing naar Al Qaeda waren onbevestigde berichten dat de explosies een zelfmoordaanslag zouden zijn geweest.

Omdat veelal na twee of drie dagen de informering over gebeurtenissen dramatisch afneemt, zal het beeld geschetst in de eerste twee dagen na de explosies blijven hangen in het denken van de mensen, wat ook de toekomst nog aan verdere informatie moge brengen. Dus dat bijvoorbeeld de Britse krant The Sunday Times[1] rapporteerde dat de politie op Bali verklaard heeft dat 3 bommen onontploft waren gebleven omdat de politie direct na de eerste ontploffingen al het mobiel telefoonverkeer lam had gelegd, zal tot weinig mensen door dringen mag men verwachten.

Waarom is dit relevant? Wel, indien 3 bommen niet ontploft zijn omdat het mobiel telefoonverkeer uitgeschakeld was, dan betekent dit dat zij tot ontploffing moesten komen gebruik makend van een ontstekingsmechanisme vastgemaakt aan een mobiele telefoon. Dit betekent dat de bommen niet meegedragen werden door mensen die zichzelf met de bom tot ontploffing brachten, maar eerder dat de bommen van een afstand tot ontploffing zijn gebracht. Het telefoontje naar de eerste bommen lukte, maar het telefoontje naar de laatste drie bommen ging niet meer.

De objectieve analist schrikt bij deze informatie wakker. De gepresenteerde verklaring voor de explosies rust voor een groot deel op de aanname dat het zelfmoordaanslagen betreft; als men de media mag geloven, als iets al "typische kenmerken van een aanslag van Al Qaeda" genoemd kunnen worden dan zou het immers het gebruik van zelfmoordaanslagen moeten zijn. De objectieve analist realiseert zich bij de nieuwe informatie dat de explosies op Bali geen zelfmoordaanslagen waren, dat de eerst gegeven verklaring tegenover de feiten maar moeilijk stand houdt en dat hij weer in actie moet schieten. Hij moet een nieuwe analyse van het incident maken nu dat blijkt dat de aanslagen niet over de typische kenmerken van een aanslag van Al Qaeda beschikken, en dus niet Al Qaeda of Jemaah Islamiyyah bij voorbaat schuldig kunnen worden geacht. En dus begaat de objectieve analist opnieuw het gebruikelijke pad bij analyse:

1. Bepaal wie heeft voordeel bij de daad?

2. Breng de feiten in relatie tot de mogelijke motieven.

Betreffende punt 1 is het goed in herinnering te brengen dat zoals gezegd juist op de dag van de explosies de regering van Indonesië de prijzen voor benzine en stookolie verhoogde met soms 300%. En de vorige keer dat een regering de prijzen van deze producten verhoogde leidde dit tot een revolutie... Vanuit haar perspectief zijn de explosies, hoe verschrikkelijk ook, een welkome afleiding. Hiernaast staan de mensen die verklaren in een oorlog tegen terreur te zijn verwikkeld. De cynische realiteit is dat iedere daad van terreur hen werk rechtvaardigt, en dus om hun politieke agenda in het Midden-Oosten (lees: de landen met olie) ten uitvoer te kunnen brengen is een continuering van terreur en een periodieke herinnering aan terreur noodzakelijk. Buiten dit, bekend is dat de Indonesische geheime dienst geinfiltreerd is in Jemaah Islamiyyah. De International Crisis Group, een denktank die overheden adviseert bij crisessituaties, stelde bijvoorbeeld:

"Deze relatie (tussen JI en Indonesie's geheime dienst) moet meer bestudeerd worden; het betekent niet noodzakelijkerwijs dat de geheime dienst samenwerkt met JI, maar het brengt wel in twijfel hetgeen de geheime dienst moest weten of zou hebben moeten kunnen weten over JI."

Natuurlijk bestaat de mogelijkheid dat het in Bali inderdaad een daad van terreur betreft zoals Bush en Blair dezen graag zien, en is een groep "gelieerd aan Al Qaeda" verantwoordelijk. Om te conclusies kunnen te trekken over verantwoordelijkheid is een beschouwing van de realiteit van de explosies in relatie tot degenen met de motieven voor deze daad vereist. Zonder dat dit gedaan is, is het te vroeg om met beschuldigende vingers te wijzen. Echter, hoewel in alle objectiviteit op dit moment de verantwoordelijkheid voor de explosies op Bali onduidelijk is, duidelijk is wel dat van de media men niet een berichtgeving hoeft te verwachten die al de onzekerheid omtrent de explosies recht zou doen. Zoals nu de verklaring van zelfmoordaanslag in twijfel getrokken moet worden maar niet wordt, mag men ook in de toekomst verwachten dat enkel de informatie die past bij het plaatje "de moslims hebben het gedaan, enkel en alleen om mensen te vermoorden" de voorpaginas zal halen.

[1] "Revealed: British link to Bali bombs", Sunday Times, 2 oktober 2005, www.timesonline.co.uk/article/0,,2087-1807787,00.html